Komende week begint de parlementaire enquête naar de aanpak van de coronacrisis. Tijdens deze enquête worden betrokken bewindspersonen en deskundigen ondervraagd over de keuzes die tijdens de pandemie zijn gemaakt. Daarbij wordt gekeken naar maatregelen zoals lockdowns, de avondklok en de gevolgen daarvan voor de samenleving.
Ook wordt onderzocht of grondrechten van burgers voldoende zijn meegewogen bij de besluitvorming. Volgens voormalig minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers had Nederland mogelijk duizenden sterfgevallen kunnen voorkomen als er eerder was ingegrepen.
Geen tribunaal, wel stevig onderzoek
De enquête is geen tribunaal, maar moet duidelijk maken waarom het kabinet destijds bepaalde besluiten nam. Onderzoeksjournalist Milena Holdert van Nieuwsuur, die de coronacrisis eerder uitgebreid volgde, zal de enquête opnieuw nauwgezet volgen.
In andere landen zijn soortgelijke onderzoeken al verder gevorderd. In het Verenigd Koninkrijk waren de conclusies over de eerste coronagolf hard. Daar werd gesproken van een fatalistische aanpak, waarbij men ervan uitging dat het virus toch niet volledig tegen te houden was.
Discussie over groepsimmuniteit
Ook in Nederland speelde het idee van groepsimmuniteit een rol. Toenmalig premier Mark Rutte sprak daar in maart 2020 openlijk over. Het uitgangspunt was dat mensen die besmet waren geweest meestal immuun zouden worden, waardoor kwetsbare groepen uiteindelijk beter beschermd konden worden.
Maar op die aanpak kwam veel kritiek. De Wereldgezondheidsorganisatie stelde dat gecontroleerde verspreiding van het virus niet realistisch is. Volgens WHO-expert Maria van Kerkhove laat je bij zo’n aanpak feitelijk toe dat mensen besmet raken.
Kuipers kritisch op Nederlandse aanpak
Ernst Kuipers, destijds ziekenhuisbestuurder, is kritisch op het sturen op ziekenhuisopnames. Volgens hem werkt die aanpak niet. Hij stelt dat Nederland al vroeg kon zien dat het aantal besmettingen hard zou oplopen.
Volgens Nieuwsuur waren er binnen het Outbreak Management Team al grote zorgen over Noord-Brabant. Toch werden sommige besproken maatregelen, zoals het afgelasten van evenementen, op dat moment nog niet landelijk doorgevoerd.
Nederland greep later in dan andere landen
Op 11 maart 2020 riep de WHO corona uit tot pandemie. Rond die tijd voerden landen als Denemarken, Noorwegen, België en Frankrijk al stevige maatregelen in. Nederland koos aanvankelijk voor minder vergaande stappen, zoals thuiswerkadvies en het afgelasten van bijeenkomsten met meer dan honderd personen.
Pas op 15 maart gingen in Nederland scholen, sportclubs en horeca dicht. Ook werd de anderhalvemetermaatregel ingevoerd.
“Vier dagen eerder had veel kunnen schelen”
Volgens Kuipers had eerder ingrijpen een groot verschil kunnen maken. Als Nederland net als Denemarken vier dagen eerder strenge maatregelen had genomen, had dat volgens hem kunnen leiden tot een veel lagere besmettingsgraad.
Hij schat dat daardoor mogelijk duizenden ziekenhuisopnames en sterfgevallen voorkomen hadden kunnen worden. In een ruwe inschatting noemt hij zelfs het aantal van 4.000 doden.
Het RIVM zou volgens de berichtgeving hebben gekeken of zo’n berekening kon worden gemaakt, maar uiteindelijk is die analyse niet uitgevoerd. De komende enquête moet meer duidelijkheid geven over de keuzes, twijfels en gevolgen van het coronabeleid.
