Vlak voordat de door Donald Trump gestelde deadline afliep, kwam er alsnog een voorlopig bestand tussen de Verenigde Staten en Iran. Meerdere grote nieuwsmedia melden dat het gaat om een wapenstilstand van twee weken, tot stand gekomen na bemiddeling door Pakistan. Daarbij zou Iran hebben ingestemd met het tijdelijk heropenen van de Straat van Hormuz, terwijl verdere gesprekken worden voorbereid.
Trump had de dagen daarvoor de spanning zelf flink opgevoerd. Hij dreigde met zware militaire actie als Iran geen gehoor zou geven aan zijn eisen rond de Straat van Hormuz. Kort voor het aflopen van die deadline draaide hij echter bij en sprak hij over een “werkbare” basis voor overleg. Dat patroon van harde taal gevolgd door een diplomatieke opening werd door verschillende media expliciet benoemd.
Volgens Reuters, AP en andere internationale media speelde Pakistan een belangrijke rol in de totstandkoming van het bestand. Er wordt gesproken over een Iraans voorstel met tien punten, maar de volledige inhoud daarvan is niet officieel en volledig openbaar bevestigd. Daardoor is het lastig om met zekerheid te stellen dat het plan “vrijwel volledig in het voordeel van Iran” uitpakt, ook al wijzen meerdere berichten erop dat Iran op enkele belangrijke punten concessies van de VS heeft afgedwongen of ruimte heeft behouden.
Eén van de gevoeligste punten is de Straat van Hormuz. De berichten daarover komen grotendeels overeen: Iran zou instemmen met heropening van de route, maar wel onder eigen militair toezicht. Daarnaast melden AP en andere media dat Iran en Oman volgens de voorstellen vergoedingen of tol zouden kunnen vragen aan schepen. Dat voedt de kritiek dat Washington de doorgang wel heeft hersteld, maar Iran tegelijk extra invloed geeft op een cruciale handelsroute.
Ook over het nucleaire dossier blijft veel onduidelijk. AP meldde dat er onenigheid bestond over de precieze formulering rond uraniumverrijking in de verschillende versies van het voorstel. Daardoor kan niet hard worden vastgesteld dat de VS ondubbelzinnig heeft ingestemd met het volledige Iraanse nucleaire programma, laat staan met een kernwapenprogramma. Wat wél klopt, is dat het bestand het kernconflict niet heeft opgelost en dat juist die passage voor veel argwaan zorgt.
De bredere vraag is dus niet alleen óf Trump een deal heeft gesloten, maar ook wat die deal hem concreet heeft opgeleverd. Het Witte Huis presenteert het bestand als een succes, met als argument dat de militaire doelen grotendeels zijn bereikt en dat de Straat van Hormuz weer open gaat. Critici wijzen er juist op dat Iran overeind is gebleven, dat het regime niet is gevallen en dat cruciale twistpunten, zoals het nucleaire programma en de regionale machtspositie van Teheran, nog altijd niet zijn opgelost.
De voorzichtigste conclusie is daarom dat er inderdaad een tijdelijk bestand van twee weken ligt, maar dat de inhoud van het zogenoemde tienpuntenplan nog te onduidelijk is om definitief te zeggen wie er nu echt heeft gewonnen. Wat wel vaststaat, is dat de escalatie voorlopig is gepauzeerd en dat de discussie over de uitkomst nog maar net begonnen is.
