Toen Mona Keijzer nog demissionair minister was, gaf ze een duidelijke boodschap af over de situatie rond het asielzoekerscentrum in Ter Apel. Het voorstel om een gratis pendelbus in te zetten tussen het azc en station Emmen wees ze resoluut van de hand.
Ondanks de aanhoudende incidenten in het openbaar vervoer koos Keijzer niet voor extra faciliteiten, maar juist voor strengere handhaving. Volgens haar moest in Nederland voor iedereen dezelfde regel gelden: wie de bus neemt, betaalt gewoon een kaartje.
Met die uitspraak zette zij zich nadrukkelijk af tegen het idee dat gratis vervoer een oplossing zou zijn voor de problemen op buslijn 73. In haar ogen zou dat juist het verkeerde signaal afgeven. Overlast moest niet worden beloond, maar aangepakt.
De discussie over een aparte pendelbus was ontstaan na een reeks incidenten op de reguliere busverbinding tussen Ter Apel en Emmen. Die route stond al langer onder druk, omdat bewoners van het azc, medewerkers, omwonenden en andere reizigers dagelijks gebruikmaakten van lijn 73.
Busvervoerder Qbuzz had eerder alarm geslagen over de veiligheid in de bussen. Chauffeurs en reizigers meldden intimidatie, bedreigingen en soms zelfs fysiek geweld. Ook vakbond CNV bevestigde dat chauffeurs hun werk onder steeds moeilijkere omstandigheden moesten doen.
Als mogelijke oplossing werd toen een aparte, gratis pendelbus geopperd voor bewoners van het azc. Het idee was dat het scheiden van reizigersstromen de druk op de reguliere lijn zou verlagen en de kans op confrontaties zou verkleinen. Voorstanders zagen dat als een praktische en snelle maatregel.
Keijzer zag daar echter niets in. In haar reactie maakte zij duidelijk dat gastvrijheid volgens haar niet betekende dat regels werden losgelaten. Gratis busvervoer speciaal voor asielzoekers paste niet in haar visie. Wie in Nederland gebruikmaakte van het openbaar vervoer, hoorde net als ieder ander te betalen.
Volgens haar zou een gratis pendelbus de indruk kunnen wekken dat misdragingen werden beloond met extra voorzieningen. Haar boodschap was daarom helder: wie zich misdroeg, moest worden aangesproken en zo nodig hard worden aangepakt, niet tegemoetgekomen met uitzonderingen.
De situatie rond Ter Apel was op dat moment al langer problematisch. Door de centrale rol van het azc stond de regio al jaren onder druk, en de busverbinding met Emmen was daarin een belangrijke maar kwetsbare schakel.
De toename van incidenten had het debat verder aangewakkerd. Chauffeurs voelden zich onveilig, reizigers klaagden over overlast en vertragingen, en vervoerders maakten zich zorgen over de continuïteit van de dienstregeling. Daarmee was de druk op lijn 73 niet alleen een lokaal probleem, maar ook onderdeel van een breder debat over asielopvang en openbare orde.
In plaats van extra vervoer zette Keijzer in op meer handhaving. Een belangrijk onderdeel daarvan was de terugkeer van de handhavingstak van de vreemdelingenpolitie in Ter Apel. Daarmee moest sneller en zichtbaarder worden opgetreden tegen overlast en strafbaar gedrag, zowel in het azc als daarbuiten, inclusief in het openbaar vervoer.
Daarnaast schetste ze een duidelijke aanpak voor notoire overlastgevers. Wie zich structureel misdroeg, kon eerst worden overgeplaatst naar een opvanglocatie met meer toezicht. Als dat niet werkte, kon een strenger regime volgen op een procesbeschikbaarheidslocatie. In ernstige of herhaalde gevallen kon zelfs vreemdelingenbewaring worden ingezet.
Het debat over de pendelbus liet destijds goed zien hoe verdeeld de meningen waren. Voorstanders wezen op praktische voordelen zoals minder drukte, meer overzicht en minder spanningen in de gewone buslijn. Tegenstanders, onder wie Keijzer, legden juist de nadruk op gelijkheid, regels en veiligheid.
Voor de dagelijkse reiziger veranderde er in de basis weinig: iedereen bleef verplicht om te betalen voor het openbaar vervoer. Wel was de verwachting dat er vaker controles en zichtbare handhaving zouden plaatsvinden op en rond lijn 73.
Keijzer koos daarmee voor een lijn waarin regels en handhaving centraal stonden. Gratis uitzonderingen zag zij toen niet als oplossing. Of die aanpak voldoende zou zijn om de rust terug te brengen rond Ter Apel, moest uiteindelijk in de praktijk blijken.
